Klik DBP : Berita Harian

Dalam Klik DBP Jun 2008, telah kita bincangkan awalan ber- sebagai pem-bentuk kata kerja. Kali ini kita bincangkan pula awalan me- yang juga membentuk kata kerja. Jika dibandingkan dengan ber-, awalan men- jauh lebih produktif dalam pembentukan kata kerja dan amat penting dalam peng-hasilan wacana, baik lisan mahupun tulisan. Bahkan, kata kerja yang terbentuk dengan awalan tersebut jauh lebih kompleks.

Pertama sekali, anda perlu tahu bahawa awalan me- membentuk kata kerja aktif, iaitu kata kerja yang menegaskan subjek ayat sebagai pelaku.

Contohnya:

1. Kambing mengembik.

2. Anak kecil itu menangis.

3. Kerajaan merancang

pembangunan negara.

Semua kata kerja dalam ketiga-tiga ayat itu ialah kata kerja aktif, iaitu kata kerja yang ayatnya ialah ragam ayat aktif. Semua ayat itu menunjukkan subjek ayat sebagai pelaku. Namun, ada kelainan antara kata kerja dalam ayat (1) dan (2) daripada kata kerja dalam ayat (3).

Kata kerja dalam ayat (1) dan (2) ialah kata kerja tak transitif, iaitu kata kerja yang dapat berdiri sendiri tanpa objek. Kata mengembik dan kata menangis tidak memerlukan objek. Lain pula halnya dengan kata kerja dalam ayat (3), iaitu merancang yang diikuti oleh objeknya, iaitu pembangunan negara. Kata kerja yang memerlukan objek disebut kata kerja transitif.

Keadaan awalan men- dapat menjadi pembentuk kata kerja transitif dan kata kerja tak transitif itu sahaja tidak kurang menyebabkan ada pengguna bahasa, termasuk penulis, yang kadang-kadang keliru sehingga silap menggunakan kata kerja yang betul.

Misalnya, sering kita temukan ayat seperti:

4. Kebanyakan orang memperkatakan tentang naiknya harga minyak.

Oleh sebab kata kerja memperkatakan ialah kata kerja transitif, maka tidak perlu digunakan kata sendi tentang yang memisahkan kata kerja transitif dengan objeknya, iaitu naiknya harga minyak.

Contoh lain kesilapan yang sering ditemukan dalam media ialah:

5. Jawatankuasa kerja sedang

membincangkan tentang

projek tahunan persatuan.

6. Hashim Saad melaporkan

dari Canberra.

Dalam ayat (5), kata kerja transitif membincangkan perlu terus diikuti oleh objeknya, iaitu projek tahunan persatuan. Dalam ayat (6) pula, kata kerja transitif tidak ada objeknya. Ayat itu perlu dilengkapkan menjadi Hashim melaporkan berita dari Canberra. Objek itu boleh jadi juga persidangan, sidang kemuncak dan yang lain.

Cara lain membetulkan ayat itu ialah dengan mengubahnya menjadi ayat nominal, iaitu ayat yang tidak menggunakan kata kerja, seperti Demikianlah laporan Hashim Saad dari Can-berra.

Anda dapat mengecamkan sama ada sesuatu kata kerja yang terbentuk dengan awalan me- itu transitif atau tak transitif dengan memastikan adakah kata kerja itu memerlukan objek atau tidak. Sebagai contoh, bandingkanlah pasangan kata kerja dalam ayat-ayat yang berikut:

7. (a) Sungai itu mengalir lesu. (kata kerja tak

transitif)

(b) Sungai itu mengalirkan

sampah-sarap. (kata kerja

transitif)

8. (a) Wanita itu menangis

sepanjang hari kerana terlalu sedih. (kata kerja tak transitif)

(b) Wanita itu menangisi

kematian kucing kesayang-

annya. (kata kerja transitif)

9. (a) Pantai Port Dickson memanjang sejauh lebih 10 km.

(kata kerja tak transitif)

(d) Para pekerja meman-

jangkan jalan itu sehingga

ke hujung kampung. (kata

kerja transitif)

Dalam siri seterusnya, akan kita bincangkan pula pelbagai bentuk awalan me- yang menyebabkan sering kali pengguna bahasa, termasuk golongan penulis, keliru untuk menggunakan bentuk yang tepat, sama ada me-, mem-, men-, meng- atau menge-.

Sebilangan anda pun mungkin ada yang bermasalah ketika menulis, sama ada patut mengatakan mempastikan atau memastikan, mencintai atau menyintai, mewujudkan atau mengwujudkan, mengebumikan atau mengkebumikan, mengetengahkan atau mengenengahkan dan pelbagai bentuk yang lain lagi. Kita bertemu dalam siri akan datang untuk membincangkan isu itu.