Klik DBP : Berita Harian

Sesuatu idea atau fakta, bahkan perasaan, kita tampilkan dalam karangan dengan menggunakan beberapa banyak kata. Oleh itu, amat penting segala yang berkaitan dengan kata dikuasai oleh penulis. Salah satu aspek tentang kata yang penting ialah binaan kata.

Mengapakah kita perlu memahami binaan kata? Jawabnya ialah supaya kita dapat menggunakan kata yang betul bentuknya dan tepat pula maknanya. Sesuatu bentuk kata berkaitan rapat de-ngan maknanya. Sebagai contoh, kata mengagumkan ialah bentuk kata kerja atau perbuatan yang berapitan meng-…-kan, yang lain maknanya daripada kata mengagumi yang merupakan kata kerja berapitan me-…-i. Perhatikan penggunaannya da-lam ayat yang berikut:

1. Kejayaan Malaysia memupuk perpaduan rakyat mengagumkan beberapa banyak negara di dunia.

2. Pencapaian atlet OKU itu sungguh mengagumkan.

3. Sarjana asing mengagumi keindahan sastera Melayu.

Penggunaan kata mengagumkan dalam ayat (1) dan (2) menunjukkan makna unsur yang menjadi subjek ayat dikagumi iaitu, “kejayaan Malaysia memupuk perpaduan rakyat”, dan “pencapaian atlet OKU”. Makna kedua-dua ayat itu menjadi salah jika kata mengagumkan ditukar dengan kata mengagumi. Jika ada orang yang menulis ayat “Kejayaan Malaysia memupuk perpaduan rakyat mengagumi beberapa banyak negara di dunia”, maka makna yang timbul ialah bahawa “kejayaan Malaysia memupuk perpaduan rakyat” itu yang berasa kagum. Tentulah makna itu tidak munasabah sama sekali kerana bagaimanakah “kejayaan” dapat berasa kagum.

Demikian juga, jika ada orang yang menulis ayat “Pencapaian atlet OKU itu sungguh mengagumi”, maka makna yang timbul ialah bahawa “pencapaian atlet OKU” yang berasa kagum. Maknanya pun tidak munasabah kerana bagaimanakah “pencapaian” dapat berasa kagum. Penggunaan kata mengagumi dalam ayat (3) pula menimbulkan makna bahawa “sarjana asing” berasa kagum akan keindahan sastera Melayu. Dengan perkataan lain, yang mengagumkan sarjana asing ialah keindahan sastera Melayu, sehingga ayat itu dapat pula ditulis sebagai “Keindahan sastera Melayu mengagumkan sarjana asing”.

Namun, makna ayat (3) akan berubah sama sekali apabila ditulis sebagai “Sarjana asing menga-gumkan keindahan sastera Melayu”. Penukaran kata mengagumi dengan kata mengagumkan dalam ayat itu menimbulkan makna bahawa “Sarjana asing dikagumi oleh keindahan sastera Melayu”. Hal itu jelas tidak munasabah kerana bagaimanakah “keindahan sastera Melayu” dapat berasa kagum.

Dengan berdasarkan contoh awal itu, saya harap jelas pada anda bahawa menguasai selok-belok binaan kata amat penting sebagai prasyarat menghasilkan karangan atau tulisan yang berkesan.

Anda sudah melihat bagaimana kesannya apabila salah bentuk kata yang digunakan dalam tulisan. Kesannya ialah makna yang salah yang timbul daripada penggunaan bentuk kata yang salah.

Untuk memahami dan menguasai aspek binaan kata, anda pertama-tamanya perlu mengetahui adanya empat binaan kata dalam bahasa Melayu iaitu,

1. Kata tunggal

2. Kata terbitan (kata berimbuhan)

3. Kata ganda

4. Kanda majmuk

Memahami keempat-empat binaan kata itu bererti bahawa anda perlu menguasai ciri kata-kata yang termasuk dalam setiap binaan itu. Sebagai contoh, kata tunggal ialah kata yang tidak berimbuhan, tidak digandakan dan tidak juga berbentuk majmuk. Maka itu, apabila kata rahmat yang binaannya ialah kata tunggal dan sudah cukup menimbulkan makna yang lengkap diberi imbuhan menjadi kerahmatan, timbul kelewahan atau penggunaan yang berlebihan.

Tidakkah cukup kita katakan, misalnya, “Semoga Allah melimpahkan rahmat-Nya kepada kita”? Mengapakah timbul kecenderung-an sesetengah orang menulis atau mengucapkan “Semoga Allah melimpahkan kerahmatan-Nya kepada kita”?

Tentang kata terbitan atau kata berimbuhan pula, perlu anda kuasai penggunaan pelbagai imbuhan yang ada dalam bahasa Melayu. Ada sejumlah imbuhan yang menerbitkan kata nama. Ada sejumlah pula yang menerbitkan kata kerja. Sebahagiannya pula ada yang menerbitkan kata adjektif atau kata sifat. Bahkan ada juga yang menerbitkan kata tugas.

Dalam hal kata ganda pula, ada kata ganda penuh, kata ganda separa dan kata ganda berentak. Ketiga-tiganya dapat digunakan untuk membantu penghasilan tulisan yang berkesan. Akhirnya, kata majmuk penting anda kuasai kerana binaan kata jenis ini berkaitan rapat dengan kreativiti dalam peluasan konsep tentang sesuatu. Kita akan membincangkan setiap binaan kata itu satu persatu.